Yanmalar örneğin açık ateş, sıcak elektrik ocağı, saç kurutma makinesi ya da güneş ışınları gibi kuru sıcaktan dolayı oluşan cilt hasarlarıdır. İki yaşındaki çocuklarda yanmalar kaza sonucu ölümlerin başta gelen nedenleri arasındadır. Yaralanmanın nedeni kaynar su ya da su buhanysa, soruna haşlanma adı verilir. Hasarın çapı açısından belirleyici olan, yaralı bölgenin büyüklüğü, etkinin süresi ve sıcaklık derecesidir. Etkiye bağlı olarak dokularda yüzeysel ya da derin hasarlar oluşur, bunlar üç kademeye ayrılır (birinci, ikinci, üçüncü derece yanıklar). Özellikle damarlardaki sıvının dokuya karışmasıyla oluşan sıvı kaybı şiddetli acıyla birleşince meydana gelen şok riski ciddi tehlike oluşturur. Ancak, geniş alan kaplayan yanıklarda enfeksiyon tehlikesi ya da bir süre sonra ortaya çıkabilecek organ hasarları da sorun oluşturur.

YANIK DERECESİNİ BELİRLEMEK İlkyardım sağladıktan sonra yanıkla nasıl başa çıkılacağına daha iyi karar verebilmek için, adına "dokuzlar kuralı" denen bir sistemden faydalanırız: Çocuğun cildinin yüzde 10'undan daha azı birinci derecede yanıkla hasar görmüşse ya da ikinci dereceden ve çocuğun elinin kapladığı alandan daha büyük olmayan bir yanık söz konusuysa, yanık ve haşlanmayı siz tedavi edebilirsiniz. Yaralı çocuğu hastaneye götürmeniz gerekmez. Daha büyük alanlı yanıklar ve üçüncü derece yanıklar her zaman doktor tarafından tedavi edilmelidir. Enfeksiyon ve şok riskinden dola yı en iyisi hastaneye başvurmak olacaktır. Sıvı kaybı ve ödem oluşumundan dolayı yanık şoku ağır yaralanmadan saatler hatta günler sonra ortaya çıkabilir. Aynı zamanda, hasar gören doku proteininden dolayı zehirlenme (böbrek yetmezliği) de meydana gelir.

En sık görülen belirtiler

Birinci derece yanık:

• Sadece etkilenen bölgede cildin kızarması ve acıması, örneğin güneş yanığı

İkinci derece yanık:

• Cildin üstünde kabarcıklar ya da sedef rengi, ıslak yaralı alanla rın oluşması

Üçüncü derece yanık:

• Ciltte beyazla gri arası, lekeli bölgeler: Hasar sonucu doku ölür ve dokununca acımaz, yara yı çevreleyen kısımlardaysa şid detli acı olur.

İLKYARDIM ÖNLEMLERİ

• Birinci derece yanıklarda acıyı üstüne soğuk uygulayarak hafifletin. Yanık ya da haşlanmış cildi 10-15 dakikalığına akan soğuk suyun altına tutun.
• İkinci derece yanıklarda önce birinci derece yanıklardaki gibi acıyı soğuk suyla hafifletin. Daha sonra enfeksiyonlardan korumak için, yaranın üstüne steril, kuru sargı yerleştirin. Yaranın üstüne merhem ya da pudra sürmeyin ve yanık kabarcıklarını patlatmayın. Gerekiyorsa çocuğu doktora götürün.
• Üçüncü derece yanıklarda, diğer iki dereceden yanıklarda yaptığınız gibi önce soğuk suyla acıyı hafifletin. Daha sonra steril bir örtme malzemesiyle, örneğin bir alufolyo parçasıyla yaranın üstünü kapatın ve hemen doktora gidin!
• Çocuğunuzda bilinç kaybı, şok ya da yüz yanıkları yoksa, yudum yudum maden suyu içirin. Genellikle ağır yanıklarda, sıvı ve tuz kaybından dolayı dolaşım şoku yaşanabilir.
• Yanık yaralarını hiçbir zaman un, merhem ya da pudrayla örtmeyin; bazen önerildiği gibi yağ ya da tereyağı da kullanmamalısınız.
• Şiddetli ağrılarda parasetamol fitili ya da ibuprofen şurubu verebilirsiniz.
• Sürekli olarak çocuğun nabzını ve solunumunu kontrol edin.

Geniş alan kaplayan yanmalar

• Çocuğun üstündeki kıyafet yanıyorsa, hemen üstüne su dökerek ya da suya batırarak söndürmelisiniz. Bir diğer seçenek çocuğun üstünü yün örtüyle kapatmak ya da ateşi bezlerle söndürmektir. Kesinlikle naylon örtüler kullanmayın, bunlar erir ve çocuğun cildine yapışır.
• Kol ve bacakları hemen soğuk suya daldırın ya da 10-15 dakika akar suyun altına tutun.
• Soğuk şoku tehlikesi söz konusuysa, büyük alanları sadece yanık yarası sargılarıyla, yoksa keten bezlerle örtün. Steril sargılar ya da yıkanmış ve ütülenmiş keten bezler kullanarak bakteri enfeksiyonlarını önleyebilirsiniz.
• Cilde yapışan kumaşları sökmemeli, üstlerine hemen su dökmeli, mümkünse duşun altında suya tutmalısınız.
• Yangın söndürücü kullanacaksanız, söndürücüyü çocuğun yüzüne tutmamaya dikkat edin çocuk boğulabilir!
• ikinci dereceden geniş alan kaplayan (yaralı çocuğun elinin alanından daha geniş) yanıklarda çocuğun doktora götürülmesi gerekir. Üçüncü derece yanıkları doktorun tedavi etmesi ve çocuğun hastanede gözetim altında tutulması gerekir!